Carmen (must die): te veel thema’s voor één voorstelling

In de Blauwe Zaal van de Stadsschouwburg zag ik de première van Carmen (must die), een creatie van Giovanni Brand. Een originele en energieke voorstelling die een belangrijk onderwerp aansnijdt, maar naar mijn smaak uiteindelijk te veel tegelijk wil vertellen.

Giovanni Brand is zelf van oorsprong Roma en raakte in die hoedanigheid gefascineerd door de opera Carmen van Georges Bizet, die over een Roma-vrouw gaat. Carmen en haar familie worden daarin min of meer als crimineel neergezet. Volgens Brand heeft het beeld van de ‘verleidelijke en gevaarlijke zigeunervrouw’ dat door Carmen mede in stand wordt gehouden, bijgedragen aan hardnekkige vooroordelen over Roma.

Samen met jongerengezelschap DOX en regisseuse Lynn Schutter maakte hij een geheel eigentijdse versie van Carmen. Geen traditionele opera, maar een voorstelling over een gezelschap dat repeteert voor een stuk waarin de acteur Dimitri, gespeeld door Giovanni Brand zelf, de rol van Carmen mag vertolken. Dimitri vertikt het om de stereotiepe vertolker van Carmen te zijn en voert daarover voortdurend een felle strijd met de regisseur, gespeeld door Mathijs Jansen.

Wanneer de uiteindelijke voorstelling plaatsvindt, blijkt een toneelmes te zijn verwisseld voor een echt mes, waardoor een speler omkomt. Carmen (must die) is in feite een raamvertelling waarin de regisseur zich voor de rechtbank moet verantwoorden en wordt beschuldigd van moedwillige opzet. In flashbacks zien we de turbulente repetities van Carmen, waarna aan het einde duidelijk wordt wat er precies is gebeurd en waarom.

De voorstelling is een energieke mix van flamenco, opera en een theatrale rechtszaak. De belangrijkste boodschap is voor mij duidelijk: Brand wil afrekenen met de stereotiepe beeldvorming van Roma en in het bijzonder met het hardnekkige beeld van de Roma-vrouw als verleidelijk, gevaarlijk en crimineel. Dimitri wil daarom niet alleen een andere Carmen spelen, maar stelt uiteindelijk de vraag of een werk dat zulke clichés al zo lang met zich meedraagt nog wel kritiekloos kan worden opgevoerd.

Dat vind ik een interessante en actuele invalshoek. Ik heb dan ook geboeid naar de voorstelling gekeken en vond de opzet origineel en verrassend. Helaas wil Carmen (must die) naar mijn smaak net iets te veel. Zo ontging mij de toegevoegde waarde van het feit dat zowel Dimitri als de regisseur homoseksueel is, compleet met de daarbij opgevoerde vooroordelen en clichés. Daar komt nog bij dat de regisseur grensoverschrijdend gedrag vertoont. Het zijn op zichzelf onderwerpen waar genoeg over te vertellen valt, maar hier leidden ze voor mij de aandacht af van de veel sterkere kern van de voorstelling: de stereotiepe beeldvorming van Roma.

De personages zijn bovendien nogal stereotiep. Gelukkig worden ze met veel humor en spektakel gebracht. De jonge acteurs spelen enthousiast en vol overgave, maar dat kan niet verhullen dat het spelniveau bij vlagen niet ver boven het amateurniveau uitstijgt.

Ik vermoed dat Carmen (must die) vanwege de thematiek de nodige goede recensies zal krijgen. Zelf houd ik het op drie sterren. En dan is de derde ster vooral voor het enthousiasme van de spelers.

Afbeelding: Dox en Giovanni Brand